खुणेचं पत्र

                             *** खुणेचं पत्र ***
कोळीणींच्या कलकलाटान आईनं हाक न मारता जाग आली.
हा आवज मंजे आज सोमवार.धाडकन उठलो.आन्हिक पटकन आवरली.
आई बाजारातून काही आणायचाय का ? नको मी न भाभी जाणारोत.
मग लगेच निघालो.वाटेत अवि च्या अंगणात अजून गँग जमली नव्हती.
एक चक्कर बाजारात मारली.अजून ती आली नाहीये.मग डॅनीयलच्या
कनातीत जाऊन बसलो.त्यांन न सांगता आईस्क्रीम सोड्याच्या बाटलीची
गोटी एक फटक्यात फोडली अन ग्लासात सोडा ओतून टेबलावर ठेवला.
तुमच्या अंगणात आज दोनच बाजा मिळाल्या तिसरी कुठाय रे,त्यांन मला विचारलं.
म्हटलं बाबू वडेवाला घेऊन गेलाय,ती काय समोर लावलीयन .
मला देत जा रे कमी पडते गिर्हाईक वाढलं कि.मी हं केलं.
इतक्यात ती दिसली.गोऱ्यापान चेहेऱ्यावर गालाशी लगट करणारी बट काना मागे टाकायचा प्रयत्न करत दुसऱ्या हातात आरसे लावलेली पिशवी सावरत इकडं तिकडं नजर
टाकत संथ गतीने येत होती.आईस्क्रीम सोडा हातात तसाच ठेऊन पहातच राह्यलो.
अन तिची भिरभिरणारी नजर माझ्यावर स्थिरावली.दुसऱ्याच क्षणी मोगऱ्याच्या फुललेल्या
टपोरी फुला सारखं एक स्माईल मला आलं.खल्लास.सोमवारचा बाजार सार्थकी लागला.
ती पुढं येऊ लागली तशी ग्लास खाली ठेऊन डॅनियल ला पैसे देऊन बाहेर पडू लागलो.
बाजेच लक्ष्यात ठेव रे पुढल्या बाजारला माग डॅनीयल ओरडला.हा म्हणून सटकलो.
आता आम्ही समोरा समोर एकमेंकांच्या जवळ येऊ लागलो. स्माईल दोन्ही कड होत.
मी काही बोलणार इतक्यात पालेकर काका मागून येऊन पुढं उभे.किती हाकाटी कराची तुला लक्ष कुठाय ?
बाबा आला का मुंबई हुन ? हि पिशवी घरी ने त्यात घरच कलिंगड आहे बाबाला म्हणावं मी संध्याकाळचा
येतोय जाऊ नको कुठं.मी कोऱ्या चेहेर्यान थिजून उभा.अरे काही कानी पडलं का?
लक्ष दे जरा काय म्हटलं मी ? हो काका सांगतो बाबांना.मग ते निघून गेले.मी ती गेलेल्या दिशेनं पाह्यलं
ताडगोळे पिशवीत घेताना हळूच बघत हसत होती आता मात्र खट्याळ पण.मी हि हसलो.थोडी मान तिरकी करून निरोप घेतला.तिचं हि तसेच उत्तर आलं.अवीच्या वेसकटी जवळ आलो तर विक्या उभा मला पाहत.काय रे आज माझ्या शिवाय सोमवारचा बाजार ? नाही रे सोडा लेमन पिऊन आलो.येतो कि परत तुझ्या बरोबर.
तो कपाळाला आठी पाडून बघत राह्यला.मी त्याच्या अंगणातल्या बाकावर जाऊन बसलो.
आता येतील सर्व.विक्याच अंगण मंजे ग्रुप चा अड्डा.इतक्यात आईनं हाक मारलं मग उठून गेलो.
तशी तिची भेट दुकानात होई किराणा सामान आणायला गेलो कि. तिच्या वडिलांचं होत दुकान.म्हणजे बंगलावजा घरच पण आगे दुकान पिछे मकान असं.तिचा बाप मोहन शेट. थोडा बुटका ,गोरा आणि बोलका.आमच्या कडे घरोबा होता. माझ्याशी पटायच त्याच.आधी ती बापाला चहा द्यायला आली होती तेंव्हा आम्ही एकमेकांना पाह्यलं न ओळख असल्या सारखं हसलो.मग मोहनशेट नसेल तेंव्हा ती त्याच्या खुर्चीत बसे.माझ्याझी खूप बोलायची.तिला उपन्यास आवडत वाचायला .माझ्याकडं मागीतलन.ते कुठले असायला मग मुंबईला गेलो तर तिच्या करता आणायचो.तिच्या हातात दिल पुस्तक कि इतकी खुश होऊन चेहेरा उजळवायची कि मन तृप्त व्हायचं. आमची हि जवळीक मोहनशेट च्या ध्यानी आली. एक दिवस ती घरात होती.बाहेर मी मोहनशेट शी बोलू लागलो तर आवाज ऐकून धावत आली. कुठं होतास इतके दिवस ?म्हटलं मुंबईला गेलो होतो.हे पाहून मोहनशेट च्या चेहेऱ्यावर ना पसंती दिसली.तू इथं काय करते घरात जाऊन आईला मदत कर म्हणून तिला पिटाळली.मग हळू हळू माझ्याशी कमी बोलू लागला.एक दिवस पेढे हातात ठेवलेन सामान आणायला गेलो तेंव्हा.लग्न ठरलं आमच्याकडं .सुन्न झालो.मग दिवस उदासवाणे जाण होतच.मग तिचं दर्शन ना सोमवार बाजारात ना दुकानात.लग्नाच्या रात्री वरात आमच्या इथल्या मंदिरात आली. अविकडच बसलो होतो सर्वां बरोबर.वरात पाहू म्हणत सर्व उठले.मी घरी जातो म्हटलं तर दिप्यान हा माहितीय चल आमच्या बरोबर म्हणत मला खेचत नेलं.गल्ली च्या तोंडाशी आम्ही उभे राहिलो.मला पुढं ठेऊन दिप्या माग उभा बाकी बाजूला लायनीत.वरात पुढं सरकत होती .नवरा घोड्यावर गेला.नवरी सजलेल्या घोडा बग्गीत जाऊ लागली.माझी छाती धडधडू लागली होती.गाडी जवळून गेली.ती माग तोंड करून बसली होती.लाल साडी,चेहेरा घुंगट होत म्हणून दिसत नव्हता.पण अचानक नाजूक सोन्याच्या बांगडया घातलेला हात वर झाला,घुंगट माग टाकत तिचा चेहेरा चमकला न त्याच क्षणी तीन माझ्याकडं पाहात हात हलवला आणि फिकट हसली.दिप्याचे हात माझ्या खांद्यात रुतले.बाजूची दोस्त मंडळी सर्रकन माझ्याकडं पाहू लागली.लगेच मला दिप्यान खेचत अवीच्या अंगणात नेलं.,आता सर्व माझ्या भोवती उभे आश्चर्यानं पहात. दिप्या न विचारलं हे कधीपासून चालू होत ? साल्या बोलला का नाहीस आम्हाला? अरे तस काही नव्हतं घडलेलं.
ते कळलं आम्हाला.बोलतास तर काही मार्ग निघाला असता .
मग ग्रुप मध्ये शांतता.
मग आम्ही मुंबईला कायमचे आलो.अविला म्हटलं ती आलीच गावात तर निदान पंधरा दिवस राहील तेंव्हा मला पत्र पाठव.त्यात नेहेमी सारखी खुशाली कळव. फक्त वरच्या बाजूला एक डॉट टाक मंजे मला कळेल ती आलीय.मी लगेच येईन.तू आता येऊन काय करणार ?अविचा रोखठोंक प्रश्न.फक्त एकदा बघेन मग जाईन पण फक्त एकदा तिला बघावस वाटतय. त्यानं कबूल केलन कळवतो.मग वर्षभरान आई म्हणाली अरे तुझं पत्र आलंय अविच दिसतंय.परत धडधड.पोस्ट कार्ड होत .खाली खुशालीचाच मजकूर पण  वर सांगितल्या प्रमाण एक डॉट होता अन मूर्खाने बाजूनं टिप लिहिती होती बाण दाखवून हि खूण आहे.बघताच मी हसून बेजार झालो.अव्या पण असा भोळा निघाला कि उदासपण निघून गेल.अन मग वाटलं जाणारी गेली पण असे प्रांजळ मित्र तर आहेत जवळचे जे शेवट पर्यंत बरोबर असतील.

आठवणीतला पाऊस

कौल चाळून घेतली तरी पुढल्या ओटी चा घोणा दरवर्षी प्रमाणे गळतोय. पाणी वाश्यावर जातंय.सर्वत्र गुले झालेत सारखे अंगावर पडतात.मागच्या अंगणातून घातलेला बांध फुटला सगळं पाणी विहिरीत उतरलं.गाळ काढून घेतला होता मे मध्ये आता परत माती गेली विहिरीत.गोठ्याची जमीन एक पावसात उखळली.बकुळीची फांदी स्वयपाक घरावर पडायला झालीय.मोरीच भोक बाहेरून रात्री बूच घालून बंद करावं लागत आठवणीनं नाहीतर जनावर यायची भीती.मागच्या पावसाळ्यात हे थोरल जनावर आढ्याला लपेटून होत.मोरीत भरपूर काळ्या मुंग्या अंडी घेऊन धावतायत मंजे पाऊस जोरात आहे त्यांना कुंकू वाहील पाह्यजे.शेतात आवण कमी पडलं म्हणे .सलील चल पावसात फिरून येऊ ,........

आता अस काही नाही.त्या पावसाबरोबर ते दिवस वाहून गेले.

-******- कलंदर कलाकार -*******-

                                                     -******-  कलंदर कलाकार  -*******-
   

              कलाकारांचे किस्से तुम्ही हि ऐकले असाल . काही मी ऐकलेले सांगतो .
           गुरु शिष्य नात किती घट्ट असत . पूर्ण विश्वासाच . एक विद्यार्थी गुरूगृही तबला शिकायला रहात होता . सगळ सुरळीत सुरु असताना गुरु काही कामानिमित्त काही महिने बाहेर गेले . मी शिकवलंय त्याचा रियाज करा अस सांगून . काही दिवसातच या शिष्याला उदास वाटू लागल . गुरूंच्या बायकोने विचारलं , कारे बाळ अस का ? गप्प ,उदास असतोस . हा म्हणाला काही नाही गुरुजी नाही आता शिकू कसा पुढच ? ती माउली  म्हणाली, हात्तीच्या एव्हढंच न मग मी शिकवते . हा चाट पडला . तुम्ही शिकवणार ? हो त्यात काय . माझे वडील तबलजी आहेत . त्यांनी माझ्या लग्नात तीनशे कायदे आणि तेव्हढ्याच गती , रेले अस तुझ्या गुरुजीना हुंडा म्हणून दिलाय . आणि त्या विद्यार्थ्याला गुरु पत्नीने पुढील शिक्षण दिले .
             होय जुन्या काळी कलाकार लोकं हुंडा म्हणून विद्या घेत . आणि जो देणारा माणूस जे हुंडा म्हणून दिलाय ते स्वतः कधीच वाजवत नसे . त्या गोष्टींवर कायम साठी पाणी सोडत असे . म्हणजे त्याच्या कडे किती ज्ञान असेल . आणि ज्या गोष्टी द्यायच्या त्या हमखास रंगणाऱ्या . निवडक अश्या .
             अश्या पाचशे गती लाहोरहून हिंदुस्थानात आल्या होत्या . त्या आजही झाकीर भाई आणि अन्य कलाकार वाजवतात . काही कलाकार अश्या चांगल्या मैफिलीत रंगणाऱ्या गोष्टी अडचणीच्या काळात सावकाराकडे गहाण ठेवत असत . आणि सावकारही ते मानून पैसे देत असत . अश्या गहाण गोष्टी कितीही फर्माईश लोकांनी केली तरी कलाकार गात वा वाजवत नसत . इतकी इमानदारी होती .
           आणि कले  विषयी अभिमान हि तसाच असे . तबल्याचे महान उस्ताद अहमद जान थिरकवा . शिकलेले नव्हते . त्यांचा एकदा रेडिओवर
कार्यक्रम रेकोर्ड झाला आणि चेक आला . त्यांनी अंगठा उमटवला . एक अतिशहाणा अधिकारी त्यांना कुस्कटपणे म्हणाला ,काय उस्तादजी तुम्हाला सही करता येत नाही ? यावर थिरकवा म्हणाले , आपके दुनियामे  लोग पढे लिख्हे है ? बहोत  है तो म्हणाला. मग उस्तादजी हसून म्हणाले , लेकिन थिरकवा कितने है . एक हि है . त्या अधिकार्याची बोलती बंद झाली .
          एकमेकान विषयी प्रेम हि तसेच असे . जात पात धर्म हे काही आड येत नसे . हेच थिरकवा बाल गंधर्व यांचे तबलजी होते . पण फक्त त्यांचीच गाणी वाजवत . पुढे गंधर्व कंपनी फुटली आणि काही लोकांनी तीच नाटक करायची ठरवल . ते थिरकवांकडे वाजवाल का आमच्या कडे अस विचारायला गेले . थिरकवां म्हणाले , बजा तो लूंगा  पर गंधर्व कहांसे लाओगे ? नाहीच वाजवल इतर कुणा बरोबर . मग गंधर्वांच्या उतरत्या काळात गंधर्व एका मंदिरात गात होते . थिरकवां तिथे आले . दोघांनी एकमेकांना पाहिलं आणि उठून घट्ट मिठी मारली . दोघांच्या डोळ्यातून अश्रू घळघळा वहात होते . मग अर्थातच साथीला थिरकवा साहेब बसले . अस प्रेम आणि आदर एकमेकांच्या विषयी . याच थिरकवा साहेबांच्या वर  एक फिल्म तू नळीवर पाहिली होती . त्यात त्याचं घर राहणीमान पाहायला मिळत . पण मला विशेष वाटल कि त्याचं वय पंचाहत्तर किंवा जास्त असावं पण एका दृश्यात झोपेत हि टक्कल पडलेल्या डोक्यावर बोट तबलाच वाजवतायत .
           आणि एका गायकाची गोष्ट वाचली होती . या गवय्याच्या प्रेमात एक बाई पडली . लग्न झाल . सुरवातीचे दिवस छान गेले . मुलगीही झाली
पण या बाईला छान छौकीची सवय . त्यामुळे पैसा संपला . मग बाई एका धनिकाचा हात धरून निघून गेली . जाताना मुलीला घेऊन गेली .मुलीला भेटायचा प्रयत्न करू नका अस बजावून .  या गवय्याला खंत काय जास्त होती कि बच्ची को पूरी तालीम नाही दे पाया . काही वर्षांनी रेडीओ वर त्या मुलीच गाण लागल . हे ते गाणं कुणाच्या तरी घरातून ऐकू येणाऱ्या रेडीओ द्वारे ऐकत होते . गाण संपल आणि यांच्या डोळ्यात पाणी वाहू लागल . बरोबरच्या माणसाने विचारल क्या हुआ उस्तादजी बच्ची अच्छा गायी . तर म्हणे नही, वो ऐसा नही है . पर कसूर मेरा है . मै हि उसे पुरा निवाला नही दे सका . मग हे सरळ निघून शहरात आले . तसेच रेडीओ स्टेशन वर गेले . आधी कुणी ओळखलंच नाही साध्या वेषामुळे . बर्याच वेळाने यांचा चाहता असलेला माणूस आला . यांना पाहून धावत आला . पाया पडला . उस्तादजी आप आज आये ? हमने कितने खत लिख्खे  के आपका एक तो प्रोग्राम रेकोर्ड करे . पर आपने जवाब हि नाही दिया . उस्तादजी म्हणाले बेटे आज करले तू रेकोर्ड . जाने फिर मोका मिले न मिले . मग अधिकार्यांना विनंत्या करून रेकोर्डिंग झाल .
           उस्तादजीचं गाण प्रसारित झाल . खूप आवडल रसिकांना . मग काही दिवसांनी बातमी आली कि यांची मुलगी परत गाणारेय रेडीओ वर. त्या दिवशी हे परत त्या घराबाहेर उभे राहून आपल्या मुलीच गाण ऐकू लागले . तीही तेच गात होती जे यांनी गायला होत . बाप आपल्यासाठीच गायला हे तिला कळल होत . बापाच गाण ऐकून तिन आपल्या चुका सुधारून गायली . तिलाही हे माहित होत कि आपला बाप आपल गाण ऐकणार . गाण झाल आणि उस्तादजी म्हणाले अब तालीम पूरी हुवी . मैने पूरा निवाला खिलाया बच्ची को . आणि भिंतीला टेकत बसले ते शेवटच .
             असे किती तरी कलंदर कलाकार . त्या सर्वांच्या साधनेला प्रणाम .

नटवर्य

काही नमुने असे भेटले कि यांची किव करावी कि हसावं हे समजत नाही . एक नटवर्य होते . सौभद्र सारखी संगीत नाटक एकपात्री करत . उंची पेक्ष्या रुंदी जास्त . अर्थात तुंदिल तनू . डोक्याचा आकारही नक्की कसा ते सांगता येत नाहीय . केसही कुरळे विरळे . दात एकमेकात शर्यत लावल्या सारखे ओठाबाहेर पडू पाहतायत असे . एका जुन्या कलावंताची गायकी हुबेहूब आत्मसात केलेली . पण रेकोर्ड ऐकून केल त्यामुळे बरोबर तीन साडे तीन मिनिट रेकोर्ड प्रमाणे छान गात . पण आता अर्जुन करायचा तर व्यक्तिमत्व आकर्षक नको ? पण नाही अंगात अर्जुन गाण्यासहित संचारलेला. यांच्या बरोबर तबल्याची साथ काही कार्यक्रमात केलेली होती . तालाकडे पहातच नसत . बेताल होत असत अस नाही पण गाण्यातून जी तालाची चौकट जाणवते ती मिसिंग .
               एकदा यांच्या ७५व्या प्रयोगाला साथीला गेलो होतो . एका महाविद्यालयाचे मुख्याध्यापक यांचे मित्र आणि संगीताचे चाहते असल्याने त्यांनी त्यांच्या महाविद्यालयाचा हॉल प्रयोगाला दिला . श्रोते हक्काचे हवेत म्हणून त्यांच्या वसती गृहातल्या मुला  मुलींना आणून बसवलं . हे पाहून मला आधीच हसू आल . ती कार्टी आल्यापासून भंकस करत होती  आपापसात . पूर्ण प्रयोग न करता निवडक गाणी आधीच्या वाक्यान सकट म्हणायची अस होत . ठीक ठाक चालू होत सगळ . आणि स्टेज वर अर्जुन आला …… हुम्म्म्म करत खसखस सुरु झाली . पोर दबक्या आवाजात म्हणत होती बघ  रे अर्जुन असा होता . जाम हसत होती खाली मान करून . कारण सर खुर्ची घेऊन बसले होते बाजूला . मग पद सुरु केल अर्जूनान .'' मी कुमार …''आणि आत्ता पर्यंत दाबून ठेवलेली वाफ फास्स्स्कन उसळली . सगळी तरुण मंडळी या कुमाराला पाहून फुटली होती . मग कार्यक्रम आटोपता घ्यावा लागला .
            यांचेच एक मित्र धैर्यधर करीत . एकदा मुंबईतील नामवंत मंडळींचं नाटक होत गावात . यांचा धैर्यधर फ़ेमस .  आता वय पंच्याहत्तर . पण एक प्रवेश तरी मी करतो अस म्हणाले . त्या नाटकवाल्यांनी चालेल म्हटल . पण या पंच्याहत्तरीच्या धैर्यधराला पाहून मुंबईची हिरवीण रंगमंच्यावर जी हसू लागली ती थांबेच ना . शेवट विंगेत जाऊन हसून घेतलन याचं गाण होईस्तोवर आणि पुढचा प्रवेश हि मुश्किलीने हसू दाबत केलान. 
         

घरटयात फ़डफ़डे गडद निळे आभाळ
फ़ांदीवर झुलते हिरवी पाऊल धूळ
कानावर आली अनंतातुनी हाक
विसरूनि पंख पाखरु उडाले एक


पश्चिमेस कलला निळ्या पुलाचा खांब
ओघळले त्यावर नक्षत्रांचे थेंब
त्या पुलाखालुनी गेले उदंड पाणी
अन वाहुनि गेली अज्ञानातील गाणी


माळावर इथेच उजाड विहिरीआड
वार्धक्य पांघरुन बसले वेडे झाड
एकदाच गेली सुगंधी वाट इथून
निष्पर्ण मनाला डोळे फ़ुटले आठ


हा दोन घडीचा तंबूतिल रे खेळ
या विदूषकाला नाही रडाया वेळ
लावून मुखवटे नवा खेळ चल लावू
ठेवून सावल्या पडद्यामागे जाऊ


भेटणार नाही, शपथ नको तू घालू
डोळ्यांत कोंडला श्वास, नको तू बोलू
जा घरी सांग लाजून जराशी नीट
जाताना चुकली पाणवठ्याची वाट


संपेल कधी ही शोधायची हाव
फ़ोडिले दगड दशलक्ष दिसेना देव
पसरतो शेवटी हात तुझ्या दारात
अश्रूत भिजावी विझताना ही ज्योत


आरशात पाहती कोण कुणाचे रुप
देहात दिसे का तुजला तुझे स्वरुप
बघ गेला पारा फ़ुटला आरसा जाड
दिसले रे दिसले, ’अरुप’ आरशाआड


दाटल्या गोठल्या विस्मरणाच्या नाड्या
धवती रुळावर त्याच त्याच त्या गाडया
ती शिटी, तो दिवा, सिग्नल पडतो तोच
जखम तीच, त्यावर माशा बसल्या त्याच


देणार काय मी सूर्य उद्या जर आला
मागेल मला दे पाणी आंघोळीला
कोरड्या किनारी फ़िरे कल्पना वेडी
मृगजळात रुतली तिची बिचारी होडी


हा ग्रंथ फ़ाटला उरले मधले पान
ते अपूर्ण होते की, उरले विस्मरण
ती दोनच पाने: पहिले अन शेवटचे
राहिले शेवटी तसेच वाचायचे


मी व्यास वाल्मिकी ज्ञानाई मी लिहीली
पाण्यात परंतु ओवी वाहुनि गेली
जरी काच तडकली वात जळे आतील
मी जाईन जेथे चंद्र-सूर्य येतील


मी शब्द परंतू मूर्तिमंत तू मौन
मी पंख परंतू क्षितिजशून्य तू गगन
काजळरेघेवर लिहिले गेले काही
(अन) मौनाची फुटली अधरावरती लाही


वाजली शिटी अन हलली दख्खन राणी
वाजली शिटी अन हलले काजळ पाणी
वाजली कंकणे, पदर जरासा हलला
ओठावर हिरवा तीळ जरा विरघळला


शहाण्या शब्दांनो हात जोडतो आता
कोषात जाउनी झोपा मारीत बाता
रस रुप गंध अन स्पर्श पाहुणे आले
घर माझे नाही, त्यांचे आता झाले



संपली वही मोडले टोक टाकाचे
लिहीशील किती रे स्पंदनक्षण श्वासांचे
घे हात उशाला खुशाल दे ताणून
देईल कोण तुज स्वप्न तुझे आणून


गेलीस समोरुन आडवी वाट करुन
गर्दीतुन बघशी पुन्हा पुन्हा का वळुन
ठेवून उरी पिचलेली हिरवी काच
भिरभिरली स्वप्ने सप्तपदीवर पाच


का सतार तुटता उठतो वाजवणारा
अन ओल खुणाही थेऊनि गेल्या गारा
बघ चाफ़ा सुकला मावळला तो गंध
दे सोडुनि वेड्या शोधायचा छंद


थकलास तुडवुनी निवडुंगाचे रान
का वळून बघशी असे तुझे का कोण
दे दगड उशाला पांघर काळी माती
ह्या जमल्या मुंग्या शोकगीत गाती


जळल्यावर उरते एक शेवटी राख
ती फ़ेक विडी तोंडातील काडी टाक
जळण्यातच आहे गंमत वेड्या मोठी
दिव्यता अमरता मायावी फ़सवी खोटी


ही जुनीच माती नवी बाहुली व्याली
अन जुनेच कुंपण, नवी मेंढरे आली
या जुन्या नव्यावर कुणी बांधला पूल
या जुन्याच  वाटा नवे उमटले पाऊल


ही भूक शिकविते मागायाला भीक
अन भीती म्हणते गळा काढुनि भुंक
भूक आणि भीती देवाची दैवाची
शिकविते ज्ञातही कोणी अज्ञाताची


या इथेच पडलो होतो काल पिऊन
या इथेच पडले एक विलक्षण स्वप्न
पाहून रिकामे मद्याचे ते पात्र
उतरून पायरया धावत आली रात्र


जे आहे येथे तेच खरे रे एक
जे नाही येथे नसे कुणा ठाऊक
स्मृति म्हणजे जगणे, विस्मृति म्हणजे मरणे
मी प्यालो म्हणुनि सुचले हे बडबडणे


मी कोण? कोठला? कुठे मला जायाचे?
का एकच गाणे हेच तुला गायाचे
ते जुने प्रश्न आणि जुनाच त्यांचा वाण
प्राचीन तिरडीला नव्या सुतळीचा ताण


मी मुक्त म्हणे हा वृक्षावरचा पक्षी
आभाळ एकटे आहे त्याला साक्षी
पण कुणी दिले हे आभाळाला पंख
शाश्वतास बसला अशाश्वताचा डंख


का प्रवास म्हणतो टप्पा हा शेवटचा
वर्तुळात फ़िरतो कोष मध्यबिंदूचा
प्रारंभ नसे ना शेवट या रेषेला
प्रश्नातच असते उत्तर ज्याचे त्याला


एकटा परंतु गर्दीतील मी एक
गर्दीत चिरडले गेले माझे दु:ख
एकटा आज मी निर्जन एकांतात
द्या परत मला हो, हवे मला ते दु:ख


विसरावे ऐसे जवळ असावे काही
मुक्त हस्त द्यावे असे असावे काही
गाळावे अश्रू दु:ख असावे खोल
कुणी देईल का मज त्या दु:खाची भूल


पाहिले परंतु ओळख पटली नाही
ऐकले परंतु अर्थ न कळला काही
चाललो कुठे पायांना माहित नव्हते
झोपलो परंतु स्वप्न न माझे होते


ऋण नक्षत्रांचे असते आकाशाला
ऋण फ़ळाफ़ुलांचे असते या धरतीला
ऋण फ़ेडायचे राहुन माझे गेले
ऋण फ़ेडायाला पुन: पाहिजे मेले


कोरुन शिळेवर जन्ममृत्यूची वार्ता
जा ठेवा पणती त्या जागेवर आता
वाचील कुणीतरी होताना उत्खनन
म्हणतील कोण हा, कशास त्याचे स्मरण


ही युगायुगांची आहे अक्षर यात्रा
एकदाच भरते स्मशानातली यात्रा
खांद्यावर घेऊनि शव फ़िरतो जन्म
राखेंत अश्रुला फ़ोटला हिरवा कोंब


रॉय किणीकर

घर आणि बेघर [[[ भाग २ ]]]

                                                                घर आणि बेघर [[[ भाग २ ]]]

                           घर असणार्यांच ठीक . पण जे अचानक बेघर झालेत त्याचं काय ? कस आणि कुठे राहायचं . गुगुल बाबाला विचारल . त्यान बरेच रिझल्ट दिले . आयला आपल्या डोक्यात जे येत ते आधीही कुणाच्या डोक्यात आलेलं असत. किंवा अस संकट किंवा परिस्थिती आलेले आणखी हि लोक असतात . म्हणून दुनिया गोल आहे म्हणतात कि काय ?
                    तर यावर मिळालेल्या टिप्स अश्या ,
        जर अशी वेळ आली तर गाडीत राहता येईल. कस त्याची माहिती घ्या नेटवर . आपले कपडे आणि आपला अवतार स्वच्छ ठेवा . या करता पाणी सार्वजनिक स्वच्छता गृह वापरा . अशी सोय सरकारी असतेच पण मॉल मध्ये हि असते . स्पंजीग हि परिणामकारक ठरत . म्हणजे तुम्ही सर्वसामान्य माणसां सारखे दिसाल . तुच्छ कटाक्ष टळतील . एक पाण्याची बाटली जवळ ठेवा . डीहायड्रेशन  होऊ देऊ नका . राहायला ओव्हर ब्रिज खाली सुरक्षित जागा मिळाली तर पहा . पण शक्यतो दिवसा एखाद्या सार्वजनिक बागेत झोप काढा . पोलीसांच सहसा लक्ष जाणार नाही या ठिकाणी . या मुळे रात्री सावध राहून काढता येतील . कारण इतर बेघर किंवा मवाली तुम्हाला लुटायची शक्यता असते . पोलीसही उठवायला येतील ते हि टाळता येईल व पळ काढता येईल . जर काही पैसे असतील तर एखाद्या अश्या हेल्थ क्लब ची मेम्बर्शिप घ्या ज्यांचा शाखा सर्वत्र असतील . म्हणजे तुम्हाला त्यांचे बाथरूम आणि लॉकर वापरता येतील. जिथे तुमच किमती सामान सुरक्षित राहील . खायला अन्न मिळायची सोय काही मॉल मध्ये अन्नाची तारीख बाह्य झालेली पाकीट
दुसर्या दिवशी गरजूंना वाटतात . अश्या ठिकाणी काही किरकोळ काम साफ सफाईची मिळाली तर काही पैसे हि मिळतील . काही वृद्ध लोक आपल्या कुत्रांना फिरायला नेऊ शकत नाही ते शोधा . त्यांना सांगा मी कुत्रे फिरवून आणेन . कदाचित काम मिळेल . अस काय काय होत .
              पण मग लक्ष्यात आल हे आपल्याकडे लागू होणार नाही . मग होमलेस झालात तर कस जगाल या सर्च मध्ये फक्त इन इंडिया टाकल तर फक्त
स्लम्स,धारावी असे रिझल्ट आले . बाकी काय कराल ते काही नाही . आयला कठीण आहे आपल्याकडे होमलेस होण . 

घर आणि बेघर [[[ भाग १ ]]]

                                                           घर आणि बेघर [[[  भाग १ ]]]


               '' अलोन इन विल्डर्नेस '' हि जुनी फिल्म पाहिली होती . एक म्हातारा जंगलात स्वतः घर बांधून राहतो . त्याच कसब बघत रहावस होत . सगळं घर स्वतः उभारतो . आसपास बटाटे वग्रे लागवड करतो . स्वयपाकाला लागणार्या मोठ्या डावा लहान चमचे हे सगळ लाकडापासून तयार करतो . घराच छप्पर करतो तेही पाहण्या सारख . पण हे तो स्वतः कारागीर होता आणि त्या देशात अस घडू शकत . त्याच लगेज विमानाने उतरल होत .
                आपल्याकडे घर घेण अफाट किंमतीं मुळे अवघड किंवा बर्याच लोकांना अशक्य होऊन बसलंय . काहींच अर्ध किंवा जास्त आयुष्य हे घराच कर्ज फेडण्यात जात . ते करताना घरात फक्त डोक टेकायला जायचं . घर रेस्ट रूम झाल्यासारखं . परदेशात फिरती घर असणारे ही लोक आहेत. पण तेही खर्चिक आणि आपल्याकडे निरुपयोगी आहे आज तरी .
                स्वस्त घर कस जमायचं याचा विचार करत होतो . गुगुल बाबा काहीतरी शोधून देतोच . तिथ केरळ का मद्रास लक्ष्यात नाही पण अशी पद्धत शोधलीय कि दोन तीन मजल्यांची वास्तू तीन महिन्यात उभी करता येते . जी भक्कम , भूकंप सहन करेल अशी आहे . अत्यंत उपयुक्त . पण अजून सर्वत्र वापरात नाहीये . मग एक दिवस सुचलं ,बांधकाम चालू असतात त्या साईटवर त्यांच ऑफिस लोखंडी केबिन मध्ये असत . जे इथल काम संपल कि दुसर्या साईट वर नेतात . सुरक्षा रक्षकांची केबिनही अशीच असते बरेचदा . हे मोठ केबिन घर म्हणून वापरायला काय हरकत आहे . एक चौथरा बांधला कि त्यावर आणून ठेवायचं . प्रश्न याच आयुष्य किती ?विज कनेक्शन ओपन झाल तर शॉक लागेल का ? दिवस उन्हात तापेल त्याच काय ? मग परत गुगुल बाबाला त्रास दिला . ह्या केबिन हव्या त्या साईझ मध्ये आणि टोईलेट बाथरूम च्या सोई सहित आहेत . तुमच्या काही कल्पना असतील तर तश्या हि करून मिळतात . आणखी शोधलं तर परदेशात शेतावर राहायला अशी केबिन ट्रक मधून आणून ठेवतात . या केबिनला भिंती इंशुलेट  केलेल्या असतात  . म्हणजे विजेचा करन्ट आणि उष्म्या पासून संरक्षण झाल . आपल्याकडे हि कल्पना माझ्या आधी एकाला सुचली आहे . तो कंटेनर घरात कुटुंबासहित राहतोय . म्हणजे जमिनीचा प्लॉट घेतला कि अस घर आणून बसवायचं .आपल बोरिंग करून घ्यायचं पाण्याकरता . सोलर उर्जा वापरता आली तर आणखी छान .  सीमेंटच घर बांधायचं खर्चिक वेळ खाऊ आहे . पर्याय म्हणून अस घर बांधल तर स्वस्तात होईल . डोक्यात आहे . कधी जमल तर नक्की करून पाहणारेय . साल स्वतः च घर कधी कधी एखाद्याला घर घर लावत पण नाही होत .