*झाकीर भाई*
लहानपणी बाबांनी कॅसेट आणून दिली.तबला तबला करतोस न ऐक हे.ती ऐकून स्तिमित झालो.अरे हे काय ऐकलं !अस वाजत हातातून?ते झाकीर भाई होते.मग अब्बाजीं ना ही ऐकलं न उगम स्थान समजलं.बाबांना म्हटलं ,शिकीन तर हाच तबला.मग अब्बाजीं कडे शिकायला ही मिळालं.पण आत्ता फ़क्त झाकीर विषयी माझं मन काय म्हणत ते लिहितो.
झाकीर भाई उस्ताद अल्लारखा साहेब चे सुपुत्र.त्यांना दोन भाऊ आहेत ते ही उत्तम तबला वादक आहेतच.फजल भाई आणि तौफिक भाई.आणि बहिणी ही आहेत.
त्यांच्या घरात इंग्रजी माध्यमात शिकलेला प्रथम मुलगा तेच.
ते सकाळी उठत तबल्याचा रियाज करत.जे सरस्वती माते स वंदन करून.मग शाळेत ख्रिशन पद्धतीत प्रार्थना होई.मुसलमान आहेत म्हणून नमाज वग्रे ही असतच.त्या मूळ ते म्हणतात मी सर्व धर्मीय आहे.आणि सर्व धर्म मला तितकेच सारखे आहेत.त्यांना उत्तम तबला वादक म्हणून ओळखतात च लोक.पण ते आधी उत्तम माणूस आहेत हे प्रथम लक्ष्यात घेतलं पाह्यजे.माझं अस मत आहे,कुठलं ही काम करा त्यात तुम्ही हे आत असता तेच बाहेर देता. तर सर्वात आधी त्यांचा हा गुण अतिशय महत्वाचा आहे.
आता तबल्याविषयी सांगायच तर,
अब्बाजिनी त्यांच्या कानात बारश्याला काही कुराण च्या ओळी म्हणायच्या असतात वडिलांनी.त्या ऐवजी तबला च म्हटला. जे अब्बाजींच हि कलाकार म्हणून तबल्यावरच प्रेम ,भक्ती दर्शवत.असे संस्कार असल्याने तबल्याचा ओढा होताच.पण अब्बाजीं नी कधी ही शिक आता माझ्याकडे म्हटलं नव्हतं.त्यांच्या स्टुडंन्ट ना शिकवताना झाकीर भाई बघायचे.ऐकून वाजवू लागले थोडं. मग बऱ्या पैकी.तो वर गल्लीत मुस्लिम सणांना आणि हिंदू सणांना ढोल ताशा वाजवत असत.लहान पोर इतकं तयार वाजवतो म्हणून लोक बोलवून नेत आणि बक्षीस देत.एक दिवस मात्र अब्बाजिनी हे पाहून बसवलं जवळ आणि म्हटलं,तुझे सिखना है दिल से.हे हो म्हणले.फिर कल से तालीम शुरु 'तेरी.त्या दिवशी रात्री प्रोग्रॅम वाजवून घरी आल्यावर अब्बाजिनी उठवलं.हे बघ हे अस वाजवत ,तू ते कसं वाजवशील.अस करत शिक्षण सुरू झालं.
दरम्यान अब्बाजीना कार्यक्रमात वाजवायला या म्हणून पत्र येत जी इंग्रजी असत.झाकीर भाई वाचून परस्पर लिहीत,मैं नही आ सकता मेरा बेटा आयेगा.मग हे जाऊन वाजवून येत.वय पंधरा असावं.
शिव जी रेकॉर्डिंग ला वाजवायला नेत असत.हळू हळू नाव झालं.मग अमेरिकेत अली अकबर यांच्या संस्थेत तबला शिक्षक म्हणून नोकरीत राह्यले.तिथं अजून प्रोग्रॅम मिळाले.रवी जी नी ही साथीला घ्यायला सुरुवात केली.आणि झाकीर हे नाव चमकू लागलं.
फक्त हिंदुस्थानी संगीतात न रहाता तिथं फेमस बँड मध्ये यांनी वाजवायला सुरू केलं.अब्बाजिनी तबला तिकडं फेमस केला होताच तो झाकीर भाई मूळ अजून फेमस न आवडता झाला.सोलो कार्यक्रम ही सुरूच होते.जे आज तागायत सुरू आहेत.हा एक असा तबला वादक आहे ज्याला दुनियाभर सर्वात जास्त प्रोग्रॅम वाजवणारा म्हणून रेकॉर्ड आहे.
त्यांच्या वादन शैली विषयी म्हणायच तर अप्रतिम तयारी च वाजवणं.फक्त माझं घराणे चांगलं तेच वाजविन अस न करता सर्व घराण्यात जे जे उत्तम आहे ते त्या त्या उस्तादचे नाव घेऊन वाजवून दाखवतात आजही.त्यांचा बाया, म्हणजे डावीकडे असणारा डग्गा अतिशय बोलका असतो.थेट हृदयात उतरणारा. त्याना बाया प्लेअर ही म्हटत लोक.आणि दाया बाया च मिश्रण ही लाजवाब असत.तबल्याचा फिक्स कम्पोझिशन असतात च पण उपज नावाचा प्रकार हिंदूस्थानी संगीतात आहे.गुरू न शिकवलं त्या पलीकडं जाऊन वाजवणं.हे झाकीर भाई कडे आहे. त्यांचा तबला हा नुसता तयारीचा नसून प्रचंड बुद्धी चा तबला आहे.म्हणून त्यांनी आज वाजवलेला कायदा उद्या च्या प्रोग्रॅम ला ऐकलात तर काही नवे असत.म्हणून च लोक अजुनी त्यांना ऐकायला जातात.माझं निरीक्षण अस आहे कि, त्यांचे शेकडो कायदे तयार असतील पण कार्यक्रमात ठराविक कायदे ते बरेचदा वाजवत असतात पण आज वाजवला तसा तो उद्या नसतो.हा बुद्धी चा भाग असल्याने झाकीर च्या देह बोली ची किंवा तबल्याच्या टोन ची नक्कल करू शकाल एकवेळ पण तबल्यातील त्याच्या विचारांची नाहीच.तिथं तो माणूस अत्युच पातळी वर असतो नेहेमी.
तबलजी बरेच वेळी सोलो साठी,इन्स्ट्रुमेंटलिस्ट साठी,भक्ती संगीत किंवा नाट्य संगीत साठी,नृत्या करता,फिल्म संगीत करता आपलं प्रभुत्व मिळवून असतात.पण कुठल्याही प्रकारात आणि कुठल्याही आर्टिस्ट बरोबर कधीही उत्तम वाजवू शकेल असा झाकीर च.शिव जी म्हणतात,बाकी कुणी असलं साथीला तर मी त्याला सांगतो कि, मी हे वाजवतोय हा ठेका आहे.पण झाकीर असेल तर मी डोळे मिटून मनात येईल ते सुरू करतो आणि तो अगदी अचूक मला साथ देतो.
ते मान डोलवतात वग्रे म्हणून लोक म्हणतात गिमिक्स वापरतो झाकीर.पण याच उत्तर झाकीर भाईंनी दिल होत ते अस,
मी विदेशात रॉक जॅझ बरोबर वाजवतो.ते लोक केस वाढवून डोकं हलवीत मग मी ही केलं.आणि मी इतकं गुंग होतो लयीत कि ते आपोआप होत.दुसरं लोकांना ही त्यातून बोलांचा भाव समजतो.
त्यांना रेकॉर्डिंग आणि त्याची साधन याच उत्तम ज्ञान आहे.त्या मूळ अमुक गोष्टी ला नेमका इक्विलायजर कसा हवा हे ते नेमकं सांगू शकतात.
फक्त वादन नव्हे तर सिने संगीत ही त्यांनी कम्पोज केलंय. गाण्यात वाजवलाय ही.
उत्तम शिक्षण आणि व्यसनाधीन नसणं ही देखील त्यांची जमेची बाजू आहे.
देश विदेशात भ्रमण करून ही न थकता एअर पोर्ट वरून सरळ स्टेज वर वाजवलेल पाह्यलंय.थकवा नाहीच.कधी ही वेळेत च येतात.जबाबदारीने वागणं त्यांच्यात आहे.गोळ्या घेत वाजवताना पाह्यलंय.
नवीन कलाकारांना समभाळून आणि प्रोत्साहन देत त्यांच्या बरोबर वाजवणं,जुन्या लोकांच्या पाया पडून त्यांचा मान राखून रहाणं आणि समवयस्क लोकांत थोडी चेष्टा मस्करी करत वाजवणं हा ही वेगळं गुण च त्यांचा.
मीडिया समोर बोलताना कुठं ही भरकटुन कधी ही बोलत नाहीत.
देशाचा उल्लेख नेहेमी मेरा हिंदुस्थान असाच करतात.मंदिरात ,गुरुद्वारात ही जाऊन वाजवतात निःसंकोचपणे पण आणि आदर भक्ती न.सरस्वती वंदना संस्कृत मध्ये असख्लीत म्हणतात.गणेश परण न लाजता म्हणून तबल्यावर तसाच वाजवतात.
खूप खूप लिहिण्या सारख आहे.माणूस आभाळा इतका असल्यानं मी खुजा पडतोय लिहिताना.
थोडक्यात सांगायचे तर
अफाट परिश्रम,गजब हुकूमत वाद्यावर, प्रचंड बुद्धी च वादन
आणि माणूस म्हणून ही सर्वांग सुंदर अस लोभस व्यक्तीमत्व.बघितलं की आपोआप हात त्यांच्या पायाकडे च जातात.
त्यांचे दोन्ही भाऊ ही उत्तम वाजवतात.फजल भाई तबला च वाजवतात.तौफिक भाई मात्र झेंबे वादक झालेत.
नितीन झाकीर भाई वेगळे का ? तर त्याच उत्तर थोडं मला शक्य होत तस वर लिहिलंय.
पण त्यांचे सख्खे भाऊ मात्र हात तयार असून त्यांच्या सारखे होऊ शकले नाहीत.फजल भाई म्हणले होते, आमच्या घरी दोन वट वृक्षा सारखी मोठी माणसे असल्यानं आम्ही कितीही वाजवल तरी लोक म्हणतात,यार अब्बाजीं कि तरह नही या झाकीर कि तरह नही .तेच जर स्टुडंन्ट नी वाजवल तर कौतुक होईल पण आमची तुलना मात्र या दोन थोर कलाकारांशी होत राहते.म्हणून तौफिक भाई दुसऱ्या वाद्यांत तबल्याच ज्ञान वापरून वाजवू लागले नी यशस्वी झालेत.
शेवटी या प्रश्नाचं उत्तर असच
झाकीर ,अब्बाजीं सारखी माणसं येतानाच तयार होऊन येतात.अब्बाजीं झाकीर भाई विषयी म्हणले होते,
मैने उसे सिखाया जरूर पर उसे खुदा ने ही भेजा है के जा बेटा नीचे जा के लोगो को तबला सुना.
आणि काय लिहू ?
लेखन सीमा🖌
लहानपणी बाबांनी कॅसेट आणून दिली.तबला तबला करतोस न ऐक हे.ती ऐकून स्तिमित झालो.अरे हे काय ऐकलं !अस वाजत हातातून?ते झाकीर भाई होते.मग अब्बाजीं ना ही ऐकलं न उगम स्थान समजलं.बाबांना म्हटलं ,शिकीन तर हाच तबला.मग अब्बाजीं कडे शिकायला ही मिळालं.पण आत्ता फ़क्त झाकीर विषयी माझं मन काय म्हणत ते लिहितो.
झाकीर भाई उस्ताद अल्लारखा साहेब चे सुपुत्र.त्यांना दोन भाऊ आहेत ते ही उत्तम तबला वादक आहेतच.फजल भाई आणि तौफिक भाई.आणि बहिणी ही आहेत.
त्यांच्या घरात इंग्रजी माध्यमात शिकलेला प्रथम मुलगा तेच.
ते सकाळी उठत तबल्याचा रियाज करत.जे सरस्वती माते स वंदन करून.मग शाळेत ख्रिशन पद्धतीत प्रार्थना होई.मुसलमान आहेत म्हणून नमाज वग्रे ही असतच.त्या मूळ ते म्हणतात मी सर्व धर्मीय आहे.आणि सर्व धर्म मला तितकेच सारखे आहेत.त्यांना उत्तम तबला वादक म्हणून ओळखतात च लोक.पण ते आधी उत्तम माणूस आहेत हे प्रथम लक्ष्यात घेतलं पाह्यजे.माझं अस मत आहे,कुठलं ही काम करा त्यात तुम्ही हे आत असता तेच बाहेर देता. तर सर्वात आधी त्यांचा हा गुण अतिशय महत्वाचा आहे.
आता तबल्याविषयी सांगायच तर,
अब्बाजिनी त्यांच्या कानात बारश्याला काही कुराण च्या ओळी म्हणायच्या असतात वडिलांनी.त्या ऐवजी तबला च म्हटला. जे अब्बाजींच हि कलाकार म्हणून तबल्यावरच प्रेम ,भक्ती दर्शवत.असे संस्कार असल्याने तबल्याचा ओढा होताच.पण अब्बाजीं नी कधी ही शिक आता माझ्याकडे म्हटलं नव्हतं.त्यांच्या स्टुडंन्ट ना शिकवताना झाकीर भाई बघायचे.ऐकून वाजवू लागले थोडं. मग बऱ्या पैकी.तो वर गल्लीत मुस्लिम सणांना आणि हिंदू सणांना ढोल ताशा वाजवत असत.लहान पोर इतकं तयार वाजवतो म्हणून लोक बोलवून नेत आणि बक्षीस देत.एक दिवस मात्र अब्बाजिनी हे पाहून बसवलं जवळ आणि म्हटलं,तुझे सिखना है दिल से.हे हो म्हणले.फिर कल से तालीम शुरु 'तेरी.त्या दिवशी रात्री प्रोग्रॅम वाजवून घरी आल्यावर अब्बाजिनी उठवलं.हे बघ हे अस वाजवत ,तू ते कसं वाजवशील.अस करत शिक्षण सुरू झालं.
दरम्यान अब्बाजीना कार्यक्रमात वाजवायला या म्हणून पत्र येत जी इंग्रजी असत.झाकीर भाई वाचून परस्पर लिहीत,मैं नही आ सकता मेरा बेटा आयेगा.मग हे जाऊन वाजवून येत.वय पंधरा असावं.
शिव जी रेकॉर्डिंग ला वाजवायला नेत असत.हळू हळू नाव झालं.मग अमेरिकेत अली अकबर यांच्या संस्थेत तबला शिक्षक म्हणून नोकरीत राह्यले.तिथं अजून प्रोग्रॅम मिळाले.रवी जी नी ही साथीला घ्यायला सुरुवात केली.आणि झाकीर हे नाव चमकू लागलं.
फक्त हिंदुस्थानी संगीतात न रहाता तिथं फेमस बँड मध्ये यांनी वाजवायला सुरू केलं.अब्बाजिनी तबला तिकडं फेमस केला होताच तो झाकीर भाई मूळ अजून फेमस न आवडता झाला.सोलो कार्यक्रम ही सुरूच होते.जे आज तागायत सुरू आहेत.हा एक असा तबला वादक आहे ज्याला दुनियाभर सर्वात जास्त प्रोग्रॅम वाजवणारा म्हणून रेकॉर्ड आहे.
त्यांच्या वादन शैली विषयी म्हणायच तर अप्रतिम तयारी च वाजवणं.फक्त माझं घराणे चांगलं तेच वाजविन अस न करता सर्व घराण्यात जे जे उत्तम आहे ते त्या त्या उस्तादचे नाव घेऊन वाजवून दाखवतात आजही.त्यांचा बाया, म्हणजे डावीकडे असणारा डग्गा अतिशय बोलका असतो.थेट हृदयात उतरणारा. त्याना बाया प्लेअर ही म्हटत लोक.आणि दाया बाया च मिश्रण ही लाजवाब असत.तबल्याचा फिक्स कम्पोझिशन असतात च पण उपज नावाचा प्रकार हिंदूस्थानी संगीतात आहे.गुरू न शिकवलं त्या पलीकडं जाऊन वाजवणं.हे झाकीर भाई कडे आहे. त्यांचा तबला हा नुसता तयारीचा नसून प्रचंड बुद्धी चा तबला आहे.म्हणून त्यांनी आज वाजवलेला कायदा उद्या च्या प्रोग्रॅम ला ऐकलात तर काही नवे असत.म्हणून च लोक अजुनी त्यांना ऐकायला जातात.माझं निरीक्षण अस आहे कि, त्यांचे शेकडो कायदे तयार असतील पण कार्यक्रमात ठराविक कायदे ते बरेचदा वाजवत असतात पण आज वाजवला तसा तो उद्या नसतो.हा बुद्धी चा भाग असल्याने झाकीर च्या देह बोली ची किंवा तबल्याच्या टोन ची नक्कल करू शकाल एकवेळ पण तबल्यातील त्याच्या विचारांची नाहीच.तिथं तो माणूस अत्युच पातळी वर असतो नेहेमी.
तबलजी बरेच वेळी सोलो साठी,इन्स्ट्रुमेंटलिस्ट साठी,भक्ती संगीत किंवा नाट्य संगीत साठी,नृत्या करता,फिल्म संगीत करता आपलं प्रभुत्व मिळवून असतात.पण कुठल्याही प्रकारात आणि कुठल्याही आर्टिस्ट बरोबर कधीही उत्तम वाजवू शकेल असा झाकीर च.शिव जी म्हणतात,बाकी कुणी असलं साथीला तर मी त्याला सांगतो कि, मी हे वाजवतोय हा ठेका आहे.पण झाकीर असेल तर मी डोळे मिटून मनात येईल ते सुरू करतो आणि तो अगदी अचूक मला साथ देतो.
ते मान डोलवतात वग्रे म्हणून लोक म्हणतात गिमिक्स वापरतो झाकीर.पण याच उत्तर झाकीर भाईंनी दिल होत ते अस,
मी विदेशात रॉक जॅझ बरोबर वाजवतो.ते लोक केस वाढवून डोकं हलवीत मग मी ही केलं.आणि मी इतकं गुंग होतो लयीत कि ते आपोआप होत.दुसरं लोकांना ही त्यातून बोलांचा भाव समजतो.
त्यांना रेकॉर्डिंग आणि त्याची साधन याच उत्तम ज्ञान आहे.त्या मूळ अमुक गोष्टी ला नेमका इक्विलायजर कसा हवा हे ते नेमकं सांगू शकतात.
फक्त वादन नव्हे तर सिने संगीत ही त्यांनी कम्पोज केलंय. गाण्यात वाजवलाय ही.
उत्तम शिक्षण आणि व्यसनाधीन नसणं ही देखील त्यांची जमेची बाजू आहे.
देश विदेशात भ्रमण करून ही न थकता एअर पोर्ट वरून सरळ स्टेज वर वाजवलेल पाह्यलंय.थकवा नाहीच.कधी ही वेळेत च येतात.जबाबदारीने वागणं त्यांच्यात आहे.गोळ्या घेत वाजवताना पाह्यलंय.
नवीन कलाकारांना समभाळून आणि प्रोत्साहन देत त्यांच्या बरोबर वाजवणं,जुन्या लोकांच्या पाया पडून त्यांचा मान राखून रहाणं आणि समवयस्क लोकांत थोडी चेष्टा मस्करी करत वाजवणं हा ही वेगळं गुण च त्यांचा.
मीडिया समोर बोलताना कुठं ही भरकटुन कधी ही बोलत नाहीत.
देशाचा उल्लेख नेहेमी मेरा हिंदुस्थान असाच करतात.मंदिरात ,गुरुद्वारात ही जाऊन वाजवतात निःसंकोचपणे पण आणि आदर भक्ती न.सरस्वती वंदना संस्कृत मध्ये असख्लीत म्हणतात.गणेश परण न लाजता म्हणून तबल्यावर तसाच वाजवतात.
खूप खूप लिहिण्या सारख आहे.माणूस आभाळा इतका असल्यानं मी खुजा पडतोय लिहिताना.
थोडक्यात सांगायचे तर
अफाट परिश्रम,गजब हुकूमत वाद्यावर, प्रचंड बुद्धी च वादन
आणि माणूस म्हणून ही सर्वांग सुंदर अस लोभस व्यक्तीमत्व.बघितलं की आपोआप हात त्यांच्या पायाकडे च जातात.
त्यांचे दोन्ही भाऊ ही उत्तम वाजवतात.फजल भाई तबला च वाजवतात.तौफिक भाई मात्र झेंबे वादक झालेत.
नितीन झाकीर भाई वेगळे का ? तर त्याच उत्तर थोडं मला शक्य होत तस वर लिहिलंय.
पण त्यांचे सख्खे भाऊ मात्र हात तयार असून त्यांच्या सारखे होऊ शकले नाहीत.फजल भाई म्हणले होते, आमच्या घरी दोन वट वृक्षा सारखी मोठी माणसे असल्यानं आम्ही कितीही वाजवल तरी लोक म्हणतात,यार अब्बाजीं कि तरह नही या झाकीर कि तरह नही .तेच जर स्टुडंन्ट नी वाजवल तर कौतुक होईल पण आमची तुलना मात्र या दोन थोर कलाकारांशी होत राहते.म्हणून तौफिक भाई दुसऱ्या वाद्यांत तबल्याच ज्ञान वापरून वाजवू लागले नी यशस्वी झालेत.
शेवटी या प्रश्नाचं उत्तर असच
झाकीर ,अब्बाजीं सारखी माणसं येतानाच तयार होऊन येतात.अब्बाजीं झाकीर भाई विषयी म्हणले होते,
मैने उसे सिखाया जरूर पर उसे खुदा ने ही भेजा है के जा बेटा नीचे जा के लोगो को तबला सुना.
आणि काय लिहू ?
लेखन सीमा🖌
