गणपती जवळ आल्याची चाहूल सर्वत्र उघडलेल्या कारखान्यांना बघून जाणवलं.आमचा ,म्हणजे बाबांचा कारखाना आठवतो या दिवसात. आज विशेष लक्ष्यात आली एक गोष्ट ती शेअर करावीशी वाटली.
गणपतीचा कारखाना म्हटलं तर जागा असेल तितकी कमी च वाटते.आमचं पोयनाड च घर जवळपास एक एकर वर वसलेलं होत.तिथं आमच्या तात्यांनी म्हणचे बाबांच्या काकांनी कारखाना सुरू केला.500 गणपती त्या काळी करीत असत. दोन्ही अंगणी होती वापरायला,आणखी ही मुबलक जागा होती.काही वर्षांनी बाबा 9वर्षाचे होते तेंव्हा तात्यांच्या हाताला चोळ झाली आणि बोट कामातून गेल्या सारख झालं.तेच गणपती करत ,मग आता कसं करायचं?या विचारात सगळे होते.एक रात्री बाबांच्या स्वप्नात गणपती आला आणि म्हणला,तू का करत नाहीस?
हे बाबांनी तात्यांना सांगितलं.तात्या हसून म्हणले,बरं, पडलंय स्वप्न म्हणतोस तर बघ करून. आणि बाबांनी माती हातात घेतली ती वयाच्या 80 व्या वर्षा पर्यंत अव्याहत कारखाना सुरू होता जिथं गेलो तिथं.आज विशेष आठवण झाली ती एक गोष्ट म्हणजे जागा!
पोयनाडला मुबलक जागा होती.मग दादरला आलो तर वरचे दोन्ही मजले बाबा शिकवत त्या कॉलेज चे होते.बाबांनी नोकरी स्वीकारताना रहायला आणि कारखान्याला जागा हवी अशी अट घातली ती संस्थेने मान्य केली.कारण बाबा चित्रकला,हस्तकला,लेथ वर्क,फ्रेट वर्क,पपेट, संपूर्ण नाट्य शास्त्र आणि मातीकाम असे विषय एकटे शिकवत.त्या मुळे ते पूरक होत अभ्यासक्रमास.प्रश्न तिथं नाही आला.आला तो आम्ही नाला सोपऱ्यात आलो तेंव्हा.
बाबांचे हात मे महिना आला कि चुळबुळ करू लागत.बेचैन असत जर गणपती केले नाहीत तर.हे बघून आमच्या बिल्डिंग चे मालक म्हणले,जोशी तुम्ही इतकी वर्षे केलात कारखाना तर खंड पाडू नका.इथं तुमच्या घरातच सुरू करा.आजूबाजू ची काही माणसे नक्की घेतील मूर्ती मग काही नवी ही येतील.वाढली तर पुढे मोठी जागा घ्या भाड्याने.बाबांनी ते मान्य केलं आणि आमचा कारखाना इथं ही सुरू झाला.
आता ती रूम आठवते.दोन खोल्या दहा बाय दहा च्या.बाहेर एक छोटा व्हरांडा किंवा गॅलरी म्हणा.त्या ठिकाणी बाबांनी प्लायवूड बसवून तक्ता राम केला एरवी वापरायला .आणि गणपती च्या वेळी खाली साचे वर मूर्ती रहात.म्हणजे ती जागा बाहेरच व्यापली गेली होती.तिथं वर भिंतीवर ही फळ्या मारून गणपती असत त्या वर.आतली पहिली खोली.त्यात एक खाट, तिला लागून एक रॅक ज्यात माझी पुस्तक वग्रे आणि वर छोटा tv. पुढं दुसर रॅक ज्यावर आरसा आणि तेल,पावडर आणि इतर सामान. या खोलीच्या चारही भिंतीवर फळ्यांच्या 3 लाईन.नाही एक भिंत जी स्वयंपाक घरात पर्यंत लांब होती तिला बाहेर 3 आणि आत दोन अश्या फळ्यांचा भार ज्यावर मग गणपती बसत येऊन.मग आतल्या खोलीत ओटा,भांड्याचे कपात,डायनिंग टेबल आणि एक फळी गणपतीची अस होत. त्याच खोलीत संडास बाथरूम ही होत आणि खाली जी जागा मोकळी होती त्यात पाण्याच्या हंड्या कळश्या भरलेल्या असत.
गणपती सुरू झाले कि बाहेर मातीच्या पोत्यांची रास लागे तक्ता राम वर.हळूहळू सर्व फळ्या गणपतींनी भरून जात.लोक आले म्हणायचे,हे रंगलेले गणपती असे फळ्यावर रांगेत बघून अस वाटत गणपतींची पंगत बसलीय जेवायला.
या इतक्या अडचणीत आम्ही रोजचे व्यवहार करून गणपती ची माती मळण्या पासून ते लोक येऊन गणपती नेत तिथं पर्यंत करायचो.तयार होत आले कि बघायला येत लोक आपला गणपती कसा होतोय ते.घर असल्याने मग त्यांना चहा पाणी वग्रे करी आई.सर्वात जास्त कौतुक आईच वाटत.जमिनीवर ते भिंतीवर सर्वत्र मूर्ती असून एकदाही एकही मूर्ती खराब होणं वा तुटणे घडलं नाही तिच्या हातून.फोडणी वग्रे ही सावधान राहून करावी लागे कारण त्या वाफेने रंगलेले गणपती खराब व्हायची शक्यता होती.या पसार्यातून ती बाहेर आमचा बिल्डिंगचा च पण सार्वजनिक नळ होता तिथून पाणी भरत असे दुपारी 1 ते चार रांगेत नंबर येईल तसा. हो,बाहेर मोठं पिंप ही होत पाण्याच.
आम्ही चालताना ही घरात हात जास्त न हलवता चालायचे .रात्री झोपताना सगळे सावधान पोझिशन मध्ये च हात अंगा जवळ ठेऊन झोपायचो.हातरुण घालणं काढणं ही काळजीने करावं लागे. रंगाच्या वेळी रंगाची भांडी,फिरकीवर गणपती,ब्रश,फडकी आणि कॉम्प्रेसर अशी जंत्री असायची त्याच जागेत.गणपती घेऊन लोक गेले कि, करकचून बांधलेला देह कुणीतरी दोऱ्या कापून मोकळा केल्या सारख वाटे.मग रात्री मुद्दाम तंगड्या पसरून ,अहा काय मजा आहे न?किती जागा होतेय आता,अस म्हणायचो.
एकदा याच जागेत बाबांचे 20 विद्यार्थी विद्यार्थिनी काही कार्यक्रमानिमित्त गावात आल्या ते सर्वजण सरांकडे रात्री मुक्काम करून पहिली गाडी पकडून जाऊ म्हणून हक्काने आले.मग याच दोन खोल्यात आईन सर्वांना वाढलं.त्यातील मुलींनी मदत केली आईला. आणि रात्री 20 जण त्या खोल्यात आणि बाहेरच्या तक्ता राम वर झोपलो ही होतो.पोर आणि पोरी आईच्या पाया पडताना म्हणल्याही,बाई तुम्हाला खूप त्रास दिला न आम्ही ?पण जोशी सरांकडे राहून गप्पा मारून जाऊ ही इच्छा होती.आई म्हणली,आपलेपणा न आलात न? मग त्रास कसला.आमची जागा छोटी आहे तुम्ही सगळ्यांनी समजून घेतलेत म्हणून जमलं कि ग,माझं काय त्यात.आता परत या पुन्हा केंव्हाही.
मग याच जागेत पाणी भरलं कंबरभर 26 जुलै ला.तेंव्हा कारखाना नव्हता घरात.भाड्याने जागा घेतली होती तिथं होता.आम्ही रंगवत बसलो होतो नी पाणी चढू लागलं.गावातले लोक घरची बाकडी पाण्यातून ढकलत घेऊन आले आपणहून गणपती बुडतील जोश्यांचे म्हणून.तिकडं घरी मात्र संडास बाथरूम मधून जे पाणी चढलं ते काही मिनिटात कमरेला टेकल.शेजारच्या पोर पोरीच्या साथीने आईने फ्रीज उंच जागी बाहेर नेऊन ठेवला पण पावसाने तो निकामी केलाच.मग पुढील आठवडा आम्ही तळ मजल्यावरचे लोक पहिल्या मजल्यावर राहिलो.सर्वांनी एकत्र जेवण केलं.बिल्डिंग एक कुटुंब झाली.
आज आठवलं तर हे सर्व प्रत्यक्ष अनुभवून हि विश्वास बसत नाही कि त्या 220 चौ फु जागेत इतकं करत होतो आम्ही आणि ते ही आनंदाने.
गणपती बाप्पा मोरया🙏🏻
गणपतीचा कारखाना म्हटलं तर जागा असेल तितकी कमी च वाटते.आमचं पोयनाड च घर जवळपास एक एकर वर वसलेलं होत.तिथं आमच्या तात्यांनी म्हणचे बाबांच्या काकांनी कारखाना सुरू केला.500 गणपती त्या काळी करीत असत. दोन्ही अंगणी होती वापरायला,आणखी ही मुबलक जागा होती.काही वर्षांनी बाबा 9वर्षाचे होते तेंव्हा तात्यांच्या हाताला चोळ झाली आणि बोट कामातून गेल्या सारख झालं.तेच गणपती करत ,मग आता कसं करायचं?या विचारात सगळे होते.एक रात्री बाबांच्या स्वप्नात गणपती आला आणि म्हणला,तू का करत नाहीस?
हे बाबांनी तात्यांना सांगितलं.तात्या हसून म्हणले,बरं, पडलंय स्वप्न म्हणतोस तर बघ करून. आणि बाबांनी माती हातात घेतली ती वयाच्या 80 व्या वर्षा पर्यंत अव्याहत कारखाना सुरू होता जिथं गेलो तिथं.आज विशेष आठवण झाली ती एक गोष्ट म्हणजे जागा!
पोयनाडला मुबलक जागा होती.मग दादरला आलो तर वरचे दोन्ही मजले बाबा शिकवत त्या कॉलेज चे होते.बाबांनी नोकरी स्वीकारताना रहायला आणि कारखान्याला जागा हवी अशी अट घातली ती संस्थेने मान्य केली.कारण बाबा चित्रकला,हस्तकला,लेथ वर्क,फ्रेट वर्क,पपेट, संपूर्ण नाट्य शास्त्र आणि मातीकाम असे विषय एकटे शिकवत.त्या मुळे ते पूरक होत अभ्यासक्रमास.प्रश्न तिथं नाही आला.आला तो आम्ही नाला सोपऱ्यात आलो तेंव्हा.
बाबांचे हात मे महिना आला कि चुळबुळ करू लागत.बेचैन असत जर गणपती केले नाहीत तर.हे बघून आमच्या बिल्डिंग चे मालक म्हणले,जोशी तुम्ही इतकी वर्षे केलात कारखाना तर खंड पाडू नका.इथं तुमच्या घरातच सुरू करा.आजूबाजू ची काही माणसे नक्की घेतील मूर्ती मग काही नवी ही येतील.वाढली तर पुढे मोठी जागा घ्या भाड्याने.बाबांनी ते मान्य केलं आणि आमचा कारखाना इथं ही सुरू झाला.
आता ती रूम आठवते.दोन खोल्या दहा बाय दहा च्या.बाहेर एक छोटा व्हरांडा किंवा गॅलरी म्हणा.त्या ठिकाणी बाबांनी प्लायवूड बसवून तक्ता राम केला एरवी वापरायला .आणि गणपती च्या वेळी खाली साचे वर मूर्ती रहात.म्हणजे ती जागा बाहेरच व्यापली गेली होती.तिथं वर भिंतीवर ही फळ्या मारून गणपती असत त्या वर.आतली पहिली खोली.त्यात एक खाट, तिला लागून एक रॅक ज्यात माझी पुस्तक वग्रे आणि वर छोटा tv. पुढं दुसर रॅक ज्यावर आरसा आणि तेल,पावडर आणि इतर सामान. या खोलीच्या चारही भिंतीवर फळ्यांच्या 3 लाईन.नाही एक भिंत जी स्वयंपाक घरात पर्यंत लांब होती तिला बाहेर 3 आणि आत दोन अश्या फळ्यांचा भार ज्यावर मग गणपती बसत येऊन.मग आतल्या खोलीत ओटा,भांड्याचे कपात,डायनिंग टेबल आणि एक फळी गणपतीची अस होत. त्याच खोलीत संडास बाथरूम ही होत आणि खाली जी जागा मोकळी होती त्यात पाण्याच्या हंड्या कळश्या भरलेल्या असत.
गणपती सुरू झाले कि बाहेर मातीच्या पोत्यांची रास लागे तक्ता राम वर.हळूहळू सर्व फळ्या गणपतींनी भरून जात.लोक आले म्हणायचे,हे रंगलेले गणपती असे फळ्यावर रांगेत बघून अस वाटत गणपतींची पंगत बसलीय जेवायला.
या इतक्या अडचणीत आम्ही रोजचे व्यवहार करून गणपती ची माती मळण्या पासून ते लोक येऊन गणपती नेत तिथं पर्यंत करायचो.तयार होत आले कि बघायला येत लोक आपला गणपती कसा होतोय ते.घर असल्याने मग त्यांना चहा पाणी वग्रे करी आई.सर्वात जास्त कौतुक आईच वाटत.जमिनीवर ते भिंतीवर सर्वत्र मूर्ती असून एकदाही एकही मूर्ती खराब होणं वा तुटणे घडलं नाही तिच्या हातून.फोडणी वग्रे ही सावधान राहून करावी लागे कारण त्या वाफेने रंगलेले गणपती खराब व्हायची शक्यता होती.या पसार्यातून ती बाहेर आमचा बिल्डिंगचा च पण सार्वजनिक नळ होता तिथून पाणी भरत असे दुपारी 1 ते चार रांगेत नंबर येईल तसा. हो,बाहेर मोठं पिंप ही होत पाण्याच.
आम्ही चालताना ही घरात हात जास्त न हलवता चालायचे .रात्री झोपताना सगळे सावधान पोझिशन मध्ये च हात अंगा जवळ ठेऊन झोपायचो.हातरुण घालणं काढणं ही काळजीने करावं लागे. रंगाच्या वेळी रंगाची भांडी,फिरकीवर गणपती,ब्रश,फडकी आणि कॉम्प्रेसर अशी जंत्री असायची त्याच जागेत.गणपती घेऊन लोक गेले कि, करकचून बांधलेला देह कुणीतरी दोऱ्या कापून मोकळा केल्या सारख वाटे.मग रात्री मुद्दाम तंगड्या पसरून ,अहा काय मजा आहे न?किती जागा होतेय आता,अस म्हणायचो.
एकदा याच जागेत बाबांचे 20 विद्यार्थी विद्यार्थिनी काही कार्यक्रमानिमित्त गावात आल्या ते सर्वजण सरांकडे रात्री मुक्काम करून पहिली गाडी पकडून जाऊ म्हणून हक्काने आले.मग याच दोन खोल्यात आईन सर्वांना वाढलं.त्यातील मुलींनी मदत केली आईला. आणि रात्री 20 जण त्या खोल्यात आणि बाहेरच्या तक्ता राम वर झोपलो ही होतो.पोर आणि पोरी आईच्या पाया पडताना म्हणल्याही,बाई तुम्हाला खूप त्रास दिला न आम्ही ?पण जोशी सरांकडे राहून गप्पा मारून जाऊ ही इच्छा होती.आई म्हणली,आपलेपणा न आलात न? मग त्रास कसला.आमची जागा छोटी आहे तुम्ही सगळ्यांनी समजून घेतलेत म्हणून जमलं कि ग,माझं काय त्यात.आता परत या पुन्हा केंव्हाही.
मग याच जागेत पाणी भरलं कंबरभर 26 जुलै ला.तेंव्हा कारखाना नव्हता घरात.भाड्याने जागा घेतली होती तिथं होता.आम्ही रंगवत बसलो होतो नी पाणी चढू लागलं.गावातले लोक घरची बाकडी पाण्यातून ढकलत घेऊन आले आपणहून गणपती बुडतील जोश्यांचे म्हणून.तिकडं घरी मात्र संडास बाथरूम मधून जे पाणी चढलं ते काही मिनिटात कमरेला टेकल.शेजारच्या पोर पोरीच्या साथीने आईने फ्रीज उंच जागी बाहेर नेऊन ठेवला पण पावसाने तो निकामी केलाच.मग पुढील आठवडा आम्ही तळ मजल्यावरचे लोक पहिल्या मजल्यावर राहिलो.सर्वांनी एकत्र जेवण केलं.बिल्डिंग एक कुटुंब झाली.
आज आठवलं तर हे सर्व प्रत्यक्ष अनुभवून हि विश्वास बसत नाही कि त्या 220 चौ फु जागेत इतकं करत होतो आम्ही आणि ते ही आनंदाने.
गणपती बाप्पा मोरया🙏🏻
